Login

Zmarł prof. dr hab. Julian Musielak

Magdalena Jaroszewska, Leszek Skrzypczak

Profesor Julian Musielak (1928-2020) – człowiek i dzieło

Julian Musielak urodził się 7 listopada 1928 roku w Poznaniu. Jego ojciec Antoni i matka Halina z domu Maeusel byli urzędnikami Samorządu Wojewódzkiego w Poznaniu. Egzamin dojrzałości zdał w 1947 roku w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Bergera w Poznaniu. W 1953 roku zawarł związek małżeński z Heleną, z domu Perdziak. Helena (doktor matematyki, pracownik naukowo-dydaktyczny w UAM) i Julian Musielakowie mieli pięcioro dzieci: Marię (ur. 21.06.1954), Jana (ur. 17.03.1956), Annę (27.07.1957–3.06.2008), Grzegorza (ur. 17.01.1961) i  Joannę (ur. 27.03.1965).

Od roku 1946 Julian Musielak związany był nieprzerwanie z Uniwersytetem w Poznaniu. W tym bowiem roku rozpoczął, najpierw jako wolny słuchacz, studia matematyczne, które ukończył w 1951 roku uzyskaniem dyplomu magistra filozofii w zakresie matematyki pod kierunkiem wybitnego matematyka profesora Władysława Orlicza. Od 1 września 1949 roku do końca 1962 roku Julian Musielak pracował kolejno na stanowisku zastępcy asystenta, asystenta, starszego asystenta oraz adiunkta w Katedrze  Matematyki Uniwersytetu Poznańskiego. Następnie, po reorganizacji i utworzeniu dwóch katedr, pracował w Katedrze Matematyki I. Obiema katedrami kierował wówczas prof. Władysław Orlicz.

W roku 1958 Julian Musielak uzyskał stopień naukowy kandydata nauk matematycznych, który w tym czasie był stopniem równoważnym stopniowi doktora. Jego dysertacja nosiła tytuł „O bezwzględnej zbieżności szeregów Fouriera funkcji prawie okresowych oraz funkcji okresowych wielu zmiennych”, a jej promotorem był Władysław Orlicz.

Władysław Orlicz należał do słynnej  lwowskiej szkoły matematycznej stworzonej w dwudziestoleciu międzywojennym przez matematyków tej rangi co Stefan Banach i Hugo Steinhaus. Orlicz objął stanowisko profesora Uniwersytetu Poznańskiego  w 1937 i ponownie w 1945 roku. Jego zasługą było przeszczepienie na poznański grunt problematyki analizy funkcjonalnej, dziedziny wówczas bardzo młodej, której fundamenty w dużej mierze powstały we Lwowie. Liczne zastosowania analizy funkcjonalnej w różnych działach matematyki, a także w naukach przyrodniczych, przyczyniły się do jej bujnego rozwoju w drugiej połowie dwudziestego wieku. Poznański ośrodek matematyczny włączył się intensywnie do tych badań dzięki pracy badawczej i organizacyjnej  Władysława  Orlicza i trzech jego uczniów Andrzeja Alexiewicza, Juliana Musielaka i Lecha Drewnowskiego.

Niecałe 4 lata po doktoracie, w roku 1962 dr J. Musielak uzyskał stopień naukowy docenta habilitowanego i w konsekwencji, w roku 1963 etat docenta. Jego rozprawa habilitacyjna dotyczyła teorii dystrybucji, działu analizy funkcjonalnej o bardzo dużym znaczeniu dla teorii równań różniczkowych cząstkowych, która stanowi istotną część fizyki matematycznej. W 1971 roku przyznano mu tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego oraz stanowisko profesora w Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza. Tytuł naukowy profesora zwyczajnego otrzymał w 1980 roku. Poza Uniwersytetem w Poznaniu Julian Musielak prowadził również badania naukowe oraz wykłady w wielu krajowych oraz zagranicznych uczelniach i ośrodkach naukowych., m. in. w Politechnice Poznańskiej, w Notre Dame University, South Bend, Indiana, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej; w Christian Albrecht Universität, Kilonia, Republika Federalna Niemiec; Universita degli Studi di Perugia, Włochy.

Profesor Julian Musielak wniósł duży wkład w rozwój analizy matematycznej, w szczególności analizy funkcjonalnej, wiele spośród jego prac znalazło trwałe miejsce w światowej literaturze matematycznej. Niewątpliwie, najważniejsze są prace związane z teorią przestrzeni modularnych, którą zapoczątkował wraz z Władysławem Orliczem i matematykiem japońskim Hildegoro Nakano. Przestrzenie modularne są przestrzeniami  funkcyjnymi wyrosłymi z teorii całki. Ich szczególnym przypadkiem są przestrzenie Musielaka-Orlicza, które z kolei stanowią uogólnienie przestrzeni Orlicza, wprowadzonych przez W. Orlicza w latach 30-tych XX wieku. Zasadnicze znaczenia dla rozwoju tej teorii odegrała praca  On modular spaces opublikowana przez Juliana Musielaka i Władysława Orlicza w  czasopiśmie „Studia Mathematica”  w 1959 roku.

Przestrzenie modularne stały się ważnym obszarem badań, powstało wiele prac naukowych z nimi związanych, autorstwa znanych matematyków. Wykorzystanie teorii przestrzeni modularnych, w szczególności przestrzeni Lebesgue'a ze zmiennym wykładnikiem, do badania różnych modeli w mechanice płynów, teorii przetwarzania obrazów i robotyce pokazuje, jak szerokie jest spektrum jej zastosowań. O rozwoju i znaczeniu przestrzeni modularnych świadczy również fakt, że Mathematical Subject Classification 2010 klasyfikuje tę teorię jako oddzielną problematykę badawczą w ramach analizy funkcjonalnej. Nazwiska Musielaka i Orlicza weszły do powszechnie używanej nomenklatury matematycznej, bowiem jedna z klas wspomnianych przestrzeni modularnych nosi nazwę przestrzeni Musielaka-Orlicza. Przestrzeniom modularnym poświęcona była również pierwsza monografia naukowa J. Musielaka „Orlicz spaces and modular spaces”, opublikowana w wydawnictwie Springer Verlag w 1983 roku .

Zainteresowania naukowe Juliana Musielaka nie ograniczały się do teorii przestrzeni modularnych. Prowadził badania również z zakresu teorii sumowalności szeregów, teorii aproksymacji, teorii dystrybucji, teorii interpolacji, teorii szeregów Fouriera i teorii operatorów całkowych oraz geometrii przestrzeni Banacha.  Ostatnia monografia Nonlinear integral operators and applications, jaką opublikował w wydawnictwie De Gruyter, wraz z dwoma matematykami włoskimi  Carlo Bardaro i Gianluca Vintim, dotyczyła nieliniowych operatorów całkowych.

Dorobek Juliana Musielaka stanowi 214 publikacji, w tym: 138 prac badawczych, 3 monografie; 13 podręczników; 34 artykuły przeglądowe i popularno-naukowe dotyczące historii matematyki i edukacji matematycznej, 13 zbiorów materiałów konferencyjnych, których był redaktorem.

Julian Musielak wyjątkowo aktywnie uczestniczył w procesie kształcenia młodych kadr naukowych dla różnych uczelni w Polsce i za granicą. Przez ponad trzydzieści lat prowadził seminarium naukowe z analizy funkcjonalnej i teorii funkcji rzeczywistych. Pod jego kierunkiem 36 osób przygotowało rozprawy doktorskie. Pięcioro z jego uczniów, Henryk Hudzik, Anna Kamińska, Ryszard Płuciennik, Leszek Skrzypczak i Ryszard Urbański  uzyskało tytuł profesora, a kolejnych czworo Magdalena Jaroszewska, Wojciech Kozłowski, Stanisław Stoiński, Marek Wisła ─ stopień doktora habilitowanego. Uczniowie, w większości, objęli stanowiska profesorskie na Wydziale Matematyki i Informatyki UAM, Ryszard Płuciennik na Politechnice Poznańskiej. Anna Kamińska jest profesorem w University of Memphis; Wojciech Kozłowski w University of New South Wales, Sydney; Zhongrui Shi w University of Shanghai; Mamadouba Toure w University of Conakry, Gwinea.  W swych badaniach kontynuowali oni zainteresowania swego mistrza w zakresie analizy funkcjonalnej, rozszerzając je czy to o inne przestrzenie funkcyjne czy też o zagadnienia związane z geometrią przestrzeni Banacha, teorią operatorów  lub z analizą harmoniczną.

Profesor przez ponad pięćdziesiąt lat prowadził wykłady, ćwiczenia i seminaria z wielu przedmiotów matematycznych dla studentów i doktorantów Uniwersytetu i Politechniki Poznańskiej na różnych kierunkach i typach studiów. Pod jego kierunkiem napisano ponad 500 prac magisterskich. Julian Musielak podkreślał konieczność łączenia pracy dydaktycznej z badaniami. Był bardzo cenionym wykładowcą. Chętnie podejmował się wykładów popularyzujących matematykę. Miał dużą umiejętność upowszechniana wiedzy. Przykładem jego dużej erudycji i kultury matematycznej może być wykład Prawda i istnienie w matematyce, który wygłosił podczas uroczystej inauguracji roku akademickiego 1997/98 na UAM.

Julian Musielak zawsze podkreślał, że znaczenia matematyki nie można przecenić, i że nie docenia się roli matematyki jako szkoły myślenia. Akcentował ważność zastosowań matematyki w innych dziedzinach wiedzy.

Oprócz pracy badawczej i dydaktycznej prowadził intensywną działalność organizacyjną. W Uniwersytecie pełnił między innymi funkcje prorektora (1984-1985), dziekana Wydziału Matematyki i Fizyki (1981–1984), dyrektora Instytutu Matematyki (1991-1993. Był organizatorem, powstałego w Instytucie Matematyki, Zakładu Teorii Funkcji Rzeczywistych i pełnił przez trzydzieści lat funkcję kierownika tego Zakładu (1969-1999). Był wiceprezesem i prezesem Polskiego Towarzystwa Matematycznego (1989-1993), redaktorem polskich i zagranicznych czasopism matematycznych, m.in., redaktorem naczelnym roczników Polskiego Towarzystwa Matematycznego „Commentationes Mathematicae” (1990–2001).

Julian Musielak od 1958 roku był członkiem założycielem Klubu Inteligencji Katolickiej w Poznaniu. Na początku lat 80-tych ubiegłego wieku z dużym zadowoleniem przyjął powstanie ruchu społecznego Solidarność, z którym się identyfikował. To w tym czasie został na krótko prorektorem do spraw współpracy z zagranicą. Kadencja ówczesnych władz uniwersyteckich, wybranych przez społeczność akademicką − rektora Franciszka Kaczmarka wraz z prorektorami,  została przerwana decyzją ministra. 

Julian Musielak pracował w wielu zespołach  i komisjach zajmujących się zarówno rozwojem badań matematycznych jak i nauczaniem matematyki. Był miedzy innymi członkiem Zespołu  Programów Szkolnych przy Ministerstwie Oświaty i Wychowania (1976-1978), Prezydium Komitetu Nauk Matematycznych Polskiej Akademii Nauk (1987-1990) oraz Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych (1993-1996).

Pełnienie rozlicznych funkcji traktował nie jako sprawowanie władzy, ale jako służbę.  Wszystkich,  którzy z nim się spotykali, uderzała jego niezwykła życzliwość. Skromność, takt, niekonfliktowość, pogoda ducha,  uczciwość,  to te cechy,  które  najczęściej wymieniają  jego uczniowie. Wielu z nich uważa, iż możliwość  współpracy z Profesorem, to szczególny dar losu, który przypadł im w udziale.

W uznaniu zasług za różnorodną i owocną działalność Julian Musielak otrzymał wiele odznaczeń i nagród, między innymi: Medal Komisji Edukacji Narodowej, Medal Olimpiady Matematycznej, Honorowy Członek Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Honorowy Redaktor czasopisma „Commentationes Mathematicae” – roczników Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Odznaka Honorowa Miasta Poznania,  Medal Solidarność Wielkopolska, Nagroda Naukowa Miasta Poznania, Palmae Universitatis Studiorum Posnaniensis Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Doktorat Honorowy Uniwersytetu Zielonogórskiego, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.

Profesor Julian Musielak był szanowany nie tylko za swoje osiągnięcia naukowe, ale również za bezkompromisową postawę, czego niewątpliwym wyrazem było zatytułowanie okolicznościowej książki wydanej z okazji 50-lecia jego pracy zawodowej: Viro docto atque iusto Iuliano Musielak.

Źródła

  1. Archiwum rodzinne Heleny i Juliana Musielaków w Poznaniu.
  2. Dokumenty Juliana Musielaka, Archiwum Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, sygnatury  AUAM 379;110 – akta doktorskie, AUAM 1058;160 – akta kadrowe.
  3. Dokumenty Juliana Musielaka, Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Poznaniu, sygn. P III–156.
  4. Magdalena Jaroszewska, Profesor Julian Musielak. 50-lecie pracy na Uniwersytecie w Poznaniu, Życie Uniwersyteckie UAM, 10–12 (78–80), 1999, 4–5.
  5. Viro docto atque iusto Iuliano Musielak, Materiały sesji naukowej z okazji jubileuszu 50-lecia pracy Profesora Juliana Musielaka na Uniwersytecie w Poznaniu, pod red. Henryka Hudzika i Magdaleny Jaroszewskiej, Wydział Matematyki i Informatyki UAM, Poznań 1999, s. 147.
  6. Henryk Hudzik, Magdalena Jaroszewska, Leszek Skrzypczak, Nagroda Naukowa Miasta Poznania 2004 dla wybitnego matematyka. Sylwetka Profesora Juliana Musielaka, Życie Uniwersyteckie UAM, 6, 2004, 4–5.
  7. Henryk Hudzik, Magdalena Jaroszewska, Anna Kamińska, Leszek Skrzypczak, Julian Musielak, Commentationes Mathematicae, Tomus specialis in honorem Iuliani Musielak, Warszawa 2004, 1–3.
  8. Uroczystość nadania tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Zielonogórskiego Julianowi Musielakowi, DHC, 4 czerwca 2007, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra 2007, s. 46.

Filmy

  1. Odnowienie doktoratu prof. Juliana Musielaka, 9.05.2008, Uniwersyteckie Studio Filmowe UAM, 2008.
  2. Prof. Julian Musielak, film z serii: Wybitne postacie Uniwersytetu, Uniwersyteckie Studio Filmowe UAM, 2008.

Kalendarz wydarzeń

Pn Wt Śr Cz Pt So N
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31